Çanakkale Kara Savaşları çerçevesinde 25 Nisan 1915 tarihinde 19’uncu Tümen Komutanı Yarbay Mustafa Kemal Bey’in ölmeyi emrettiği 57’nci Alay, Anzaklara karşı gösterdiği üstün başarıyla tarihe damgasını vurmuştur. Bu olay, Avustralyalı gazeteci ve yazar Alan Moorehead tarafından 1956 yılında kaleme alınmıştır. ÇOMÜ’den Dr. Öğretim Görevlisi İsmail Sabah, 57’nci Alay’ın Anzaklarla olan mücadelesinin detaylarını şöyle aktardı: ’57’nci Alay, 25 Nisan 1915 tarihinde Bigalı köyünde 19’uncu Tümen’e bağlı olarak konuşlanmışken, Anzak Kolordusu’nun Arıburnu’na çıkmasıyla birlikte Tümen Komutanı Mustafa Kemal Bey’in inisiyatifiyle hareket eder. 25 Nisan sabahı saat 10.00 sularında Conkbayırı’na ulaşır.’
‘MUHAREBELERİN EN KRİTİK NOKTALARINDAN BİRİ’
Dr. Sabah, sözlerine devam ederek şunları belirtti:
“Mustafa Kemal Bey, o sırada sahili korumakla görevli olan 27’nci Alay’a bağlı ve Conkbayırı’na doğru geri çekilmekte olan bir grup askerle karşılaşır. Bu esnada, meşhur tarihi konuşma gerçekleşir. Askerler, ‘Efendim düşman’ diyerek 261 rakımlı tepeyi işaret eder. Atatürk, ‘Hakikaten baktım ki düşmanın bir avcı bölüğü büyük bir serbestlik içerisinde bulunduğum noktaya doğru gelmekteydi. O zaman anladım ki düşman askeri benim askerimden bana daha yakındı.’ demektedir. Çünkü Atatürk, 57’nci Alay askerlerinin zorlu muharebe sahasını aşmalarından dolayı yoruldukları için onlara 10 dakikalık bir istirahat vermiştir.
Atatürk, bu durumda askerin önüne geçerek düşmandan kaçmanın söz konusu olamayacağını belirtir. ‘Efendim cephanemiz bitti.’ yanıtı üzerine, ‘Cephaneniz bittiyse süngünüz var.’ diyerek askerlere süngü taktırıp yere yatmalarını sağlar. 57’nci Alay’ın marş marşta bulunduğu yere gelmesini emreder. 57’nci Alay birlikleri harekete geçtiğinde, Mustafa Kemal Atatürk, Çanakkale Muharebeleri tarihine geçen o ünlü emrini verir: ‘Ben size taarruzu değil, ölmeyi emrediyorum. Biz ölünceye kadar geçecek zaman zarfında yerimizi başka kuvvetler ve kumandanlar alabilir.’ Bu kritik müdahale, Çanakkale savunmasının erken çökmesini engelleyerek muharebelerin en önemli anlarından birini oluşturur.
‘ZAFERİN KAZANILMASINDA ÇOK BÜYÜK BİR PAY SAHİBİ OLMUŞTUR’
Dr. Sabah, Atatürk’ün bu inisiyatifi sayesinde daha fazla asker kaybının önüne geçildiğini vurguladı. 25 Nisan sabahında 57’nci Alay ile birlikte Atatürk, Conkbayırı’na yetişmemiş olsaydı, yarımadanın hakim noktaları olan Conkbayırı ve Kocaçimantepe Anzaklar’ın eline geçebilir ve bu durumda çok daha fazla asker kaybetme riskiyle karşı karşıya kalabilirdik. Dolayısıyla Atatürk ve 57’nci Alay, bu kritik anında birçok askerin kaybedilmesini engellemiştir. 57’nci Alay’ın hikayesi, Atatürk’ün ölmeyi emretmesiyle başlar ve bu alay, 25 Nisan’dan 20 Ocak 1916 tarihine kadar, 1 haftalık istirahat haricinde sürekli ön cephede bulunarak zaferin kazanılmasında büyük bir rol oynamıştır.
‘ÇALILAR ARASINDA 20 METRE MESAFEDE HARP’
Dr. Sabah, 27’nci Alay’da görevli Mucib Kemal Yeri’nin sözlerine de değindi. “57’nci Alay’ın bu emirden sonraki muharebelerine baktığımızda, ilk günkü tesadüf muharebelerinde, yani henüz siper hatlarına kazılmadığı için her iki tarafın karşılıklı denk gelmesiyle başlayan muharebelerde çalılar arasında 20 metre mesafede çatışmalar yaşandığını görmekteyiz. O gün bu taarruzun tanıklarından biri olan Muc
