ANTALYA, (Antalya Olay) – Antalya Ticaret Borsası (ATB) ve Antalya Tarım Konseyi (ATAK) Yönetim Kurulu Başkanı Ali Çandır, Türkiye İstatistik Kurumu’nun (TÜİK) açıkladığı Kasım ayı Tarımsal Girdi Fiyat Endeksi’ni (Tarım-GFE) değerlendirdi.
Çandır, Tarım-GFE’nin kasım ayında aylık yüzde 1,84 olarak belirlendiğini ifade ederek, “Bu oran, endeksin 2015 yılından bu yana ölçüldüğü dönemdeki kasım ayları ortalamasının (2,14) yüzde 15 altında kalmıştır. Ortalama düzeyin altında bir artış olsa da, bu rakam son 10 yıl içerisinde en yüksek 4’üncü kasım ayı artışını göstermektedir” dedi.
Kasım ayı itibarıyla Tarım-GFE’nin yıllık artış oranının yüzde 34,24 olduğunu belirten Çandır, “Bu rakam, son 10 yılın kasım ayları ortalaması olan (33,49) seviyesinin üzerine çıkmıştır. Ayrıca, bu oran 2025 yılının da en yüksek ikinci değeri olmuştur. Tarımsal girdi fiyatları enflasyonu, son 10 yılın ortalamalarına göre aylık olarak ortalamanın altında, yıllık olarak ise ortalamanın üstünde bir artış göstermiştir” şeklinde değerlendirmede bulundu.
Kasım ayı Tarım-GFE’nin alt kalemlerine ilişkin verileri paylaşan Çandır, tarımda kullanılan mal ve hizmetlerin fiyatlarının aylık yüzde 1,96 ve yıllık yüzde 35,49 oranında arttığını belirtti. “Kasım ayları itibarıyla bu artışlar, 2021 yılından sonraki en yüksek seviyelere ulaşmıştır” dedi. Çandır, ayrıca tohumda aylık yüzde 1,66, enerjide yüzde 4,51, gübrede yüzde 1,39, ilaçta yüzde 1,14, veteriner hizmetlerinde yüzde 0,44, yemde yüzde 1,64 ve diğer kalemlerde ise yüzde 0,68 oranında artış ilan edildiğini aktardı. Yıllık bazda ise tohumda yüzde 37,99, enerjide yüzde 26,95, gübrede yüzde 46,09, ilaçta yüzde 19,38, veteriner hizmetlerinde yüzde 65,49, yemde yüzde 34,58 ve diğer kalemlerde ise yüzde 40,09 artış kaydedildiğini ifade etti. Tarımsal yatırıma katkı sağlayan mal ve hizmetlerin fiyatlarında ise aylık yüzde 1,10 ve yıllık yüzde 27,01’lik artış yaşandığını vurguladı.
Kasım ayı tarımsal üretici fiyat endeksi Tarım-ÜFE’nin aylık yüzde 1,56 düştüğünü belirten Çandır, “Bu oran, 10 yıllık Kasım ortalamasının (2,58) oldukça altında gerçekleşmiştir. Yıllık bazda ise yüzde 31,45 ile 10 yıllık ortalamanın (26,34) üzerinde kalmıştır. Tarımsal faaliyetlerde bulunanlar açısından son bir yıl içindeki eğilim genel olarak üretici aleyhine seyretmiştir. Ancak, mayıs, haziran ve eylül aylarında lehte olan durum, ekim ve kasım aylarında yeniden üretici aleyhine dönmüştür” dedi.
Yurt dışı üretici enflasyonu YD-ÜFE’nin kasım ayında aylık yüzde 1,02 ve yıllık yüzde 31,19 oranında arttığını kaydeden Çandır, yurt içi üretici enflasyonu Yİ-ÜFE’nin ise aylık yüzde 0,84, yıllık yüzde 27,23 olarak belirlendiğini ifade etti. Çandır, “Üretici düzeyindeki gıda kalemi ise aylık yüzde 0,20 ve yıllık yüzde 27,44 artış göstermiştir. Bu durum, kasım ayında tarıma dayalı imalat sanayiindeki enflasyonun tarımdan daha düşük olduğunu göstermektedir” şeklinde konuştu.
Kasım ayında üretici kesimindeki bu enflasyonlara rağmen, tüketici enflasyonu TÜFE’nin aylık yüzde 0,87, yıllık yüzde 31,07 oranında arttığını belirten Ali Çandır, “Son 20 yıllık kasım ayı ortalamalarının aylıkta yüzde 1,25 ve yıllıkta yüzde 18,54 seviyesinde olduğunu hatırlarsak, manşet enflasyonun hala ne denli yüksek seyrettiği daha iyi anlaşılır. Ayrıca, kasım ayında ilk kez aylık TÜFE, ortalama TÜFE’nin altında ilan edilmiştir” dedi.
Tüketici tarafındaki gıda enflasyonunun kasım ayında aylık yüzde 0,69 azaldığını, yıllık bazda ise yüzde 27,44 arttığını vurgulayan Çandır, “İşlenmemiş gıda enflasyonu ise kasımda aylık yüzde -3,33 ve yıllık yüzde 19,42 düzeyinde ilan edilmiştir. Yaş meyve sebze enflasyonu ise aylık yüzde -6,09 ve yıllık yüzde 8,03 artış olarak kaydedilmiştir. Bu rakamlar, veri setine ilk kez girmiştir. Tüketici tarafındaki bu veriler, üreticilerin maruz kaldığı yıllık enflasyonun altında bir enflasyona tüketicilerin maruz kaldığını göstermektedir. Böyle bir durum, sürdürülebilir bir yapıya sahip değildir” dedi.
