Çanakkale Savaşları, yalnızca fiziksel çatışmalarla değil, aynı zamanda psikolojik savaşlarla da doluydu. Çanakkale Savaşları Enstitüsü Müdürü Utkan Emre Er, Ocak 1916’da kapanan Çanakkale cephesinin ardından, İngilizlerin Mayıs 1916’da cepheye uçaklarla propaganda bildirileri atarak Türk askerinin moralini bozmaya çalıştığını belirtti. Er, bu dönemde Birinci Dünya Savaşı’nın devam ettiğini hatırlatarak, müttefikler arasındaki dayanışmayı zayıflatma amacının ön planda olduğunu ifade etti. Bildirilerde, ‘Cephe çöktü’, ‘Birinci Dünya Savaşı’nı kaybediyorsunuz’, ‘Savaşmanız anlamsız’ gibi ifadelerin yer aldığı vurgulandı.
‘UÇAKLAR ARACILIĞIYLA ATIYORLAR’
Er, Çanakkale cephesi ile ilgili belgelerin oldukça kapsamlı bir literatüre sahip olduğunu ifade etti. “Birinci Dünya Savaşı içerisinde ‘Çanakkale cephesi’ hakkında yazılan ve çizilen belgeler geniş bir literatürde yer almaktadır. Çanakkale Savaşları Enstitüsü olarak yaptığımız araştırmalarda, mektuplar, gazeteler ve beyannameler gibi belgelerde ilgi çekici bilgilere erişiyoruz. İngilizler, Anzaklar gibi çeşitli beyannamelerle Türk askerinin ve halkının moralini bozmaya yönelik bildirileri cepheye uçaklar aracılığıyla atıyor. Bu beyannamelerden en bilinenlerinden biri, Berlin Devlet Kütüphanesi’nde Birinci Dünya Savaşı koleksiyonu içinde bulunmaktadır. Mayıs 1916’da atılan bu belgede, moral bozmaya yönelik üç ana başlık yer alıyor” dedi.
‘İNGİLİZLER ÇARPITMA YOLUYLA MORAL BOZMAYA ÇALIŞIYORLAR’
Er, propaganda bildirilerinin Çanakkale cephesi kapandıktan sonra atıldığını belirterek, şu ifadeleri kullandı:
“Birinci Dünya Savaşı devam ediyor. Mayıs 1916’da Çanakkale’ye atılan bu beyannamede, ‘Sizler cephede savaştınız ama geride bıraktığınız aileleriniz aç bırakılıyor’, ‘Onları daha sonra işgal etmek üzere kaynaklarınızı tüketiyorlar’ gibi ifadeler yer alıyor. Ayrıca Osmanlı’nın o dönemdeki donanma gücüne dair, ‘Goeben’ ve ‘Breslau’nın battığına dair bir açıklama yer alıyor. Bu bilgi o dönemde doğru değil, ancak İngilizler burada bir çarpıtma yaparak donanma gücünün yok olduğunu ifade ederek moral bozmaya çalışıyor. Sadece Osmanlı ile Almanlar arasında bir çatlak oluşturmaya değil, aynı zamanda Osmanlı’nın müttefiki olan Avusturya-Macaristan ile de ilişkileri zayıflatma çabası içerisindeler. Ruslara karşı Avusturya-Macaristan ordusunun doğu cephesinde 200 binin üzerinde kayıp verdiği ve 100 binin üzerinde esir aldığına dair açıklamalar yapıyorlar.”
‘PSİKOLOJİK MERMİ OLARAK İFADE EDİYORUZ’
Er, bu tür örneklerin cephede ve gerisinde sıklıkla görüldüğüne dikkat çekerek, “Moral bozma faaliyetlerinin yanı sıra yanlıştan bilgi yayarak cephedeki direnci de zayıflatmaya çalışıyorlar. Askeri tarih alanında bu tür beyannameleri ‘psikolojik mermi’ veya ‘kağıttan yapılmış bir mermi’ olarak adlandırıyoruz. Propaganda beyannameleri, istihbarat çalışmalarının bir sonucu olarak, cephedeki insanları farklı yönlendirme amacı taşımaktadır. Müttefikler arasındaki bağı zayıflatmaya çalışırken, ‘Cephe çöktü’, ‘Birinci Dünya Savaşı’nı kaybediyorsunuz’, ‘Savaşmanız anlamsız’ gibi ifadelerle Osmanlıları bu düşüncelere yönlendiriyorlar. Ancak Türk askeri, böyle bir planın içerisine düşmemiştir; ne yaptığını bilen askerlerdir ve cephede buna göre hareket etmişlerdir” diye konuştu.
