Semih ERSÖZLER/ANTALYA, (Antalya Olay)- ANTALYA’nın Elmalı ilçesinde 40 yıl boyunca arkeolojik kazı çalışmaları yürüten ve birçok önemli eseri gün yüzüne çıkaran Prof. Dr. Machteld Johanna Mellink’in külleri, vasiyeti gereği 2 bin 500 yıllık Kızılbel Tümülüsü’ne serpildi. ‘Anadolu arkeolojisinin annesi’ olarak tanınan Prof. Dr. Mellink’in ismi, ‘ikinci vatanım’ dediği Elmalı’da bir caddeye verilerek ölümsüzleştirildi.
Hollanda’da 1917 yılında dünyaya gelen Prof. Dr. Machteld Johanna Mellink, eğitim hayatının büyük kısmını kendi ülkesinde geçirmiş, 1946 yılında eğitim amacıyla ABD’ye gitmiştir. Anadolu arkeolojisiyle ilk kez 1947 yılında Mersin’in Tarsus ilçesindeki Gözlükule kazılarında tanışan Mellink, 1963 yılında Antalya’nın Elmalı ilçesinde kendi kazılarına başlamıştır. Bu süreçte, birçok arkeolojik eserin gün yüzüne çıkarılmasında önemli katkılarda bulunmuştur. Prof. Dr. Mellink’in keşfettiği Kızılbel ve Karaburun tümülüsleri, Anadolu’nun en iyi korunmuş boyalı mezar odaları olarak literatürde yer edinmiştir. Kızılbel Tümülüsü, milattan önce 525 yılına tarihlenen duvar resim sanatının ünlü örneklerini barındırırken, Karaburun Tümülüsü, bölgedeki Pers etkisini en açık şekilde gösteren buluntulardan biri olarak kabul edilmektedir.
Prof. Dr. Mellink, ‘Anadolu arkeolojisinin annesi’ olarak tanınmasının yanı sıra Elmalı’da geçirdiği yıllarda yerel halkla da güçlü bağlar kurmuştur. Kazı alanlarına kendisini götüren Abdullah Aytulum ve ailesiyle yakın ilişkiler geliştiren Mellink, Elmalı Müzesi’nin kurulması ve ilçeye hastane yaptırılması için de girişimlerde bulunmuştur. Toplamda 40 yılını Elmalı’da geçiren Prof. Dr. Mellink, daha sonra ABD’ye geri dönmüştür.
Elmalı ile olan bağını koparmayan Prof. Dr. Mellink, yakınlarına ölümünden sonra Elmalı’ya gömülmek istediğini belirtmiştir. 2003 yılında Elmalı’ya ziyarete gelen Mellink, burada kazı süreçlerinde yaşadığı evi ve Abdullah Aytulum’un kendisini götürdüğü aracı görmüştür. 2006 yılında ABD’de 89 yaşında hayatını kaybeden Mellink’in vasiyeti, aile üyeleri tarafından yerine getirilmiştir.
Prof. Dr. Mellink’in küllerinin Elmalı’ya gönderilmesinin ardından, Sadık Aytulum tarafından Kızılbel Tümülüsü’ne serpildi. Bu işlem, Mellink’in son isteğini yerine getirmiş oldu. Ayrıca 2023 yılında, Prof. Dr. Mellink’in yeğeni Machteld Pell, teyzesi hakkında yazdığı kitapla ilgili bilgi edinmek için Elmalı’ya birkaç günlük ziyaret gerçekleştirdi.
Elmalı Belediyesi, Prof. Dr. Mellink’in anısını yaşatmak amacıyla bir caddeye ismini verme kararı aldı. Elmalı Belediyesi Kültür Sanat ve Sosyal İşler Müdürü Durmuş Altan ve Elmalı Müzesi Müdürü Tahir Aksekili, Hollanda’da yakınlarıyla bir araya gelerek Mellink’in yaşamı hakkında bilgi topladı. Şubat ayında yapılan meclis toplantısında, kazıların sürdüğü dönemde tarihi eserlerin saklandığı deponun bulunduğu caddeye ‘Prof. Machteld Johanna Mellink’ isminin verilmesi kararlaştırıldı.
Sadık Aytulum, Mellink’in Elmalı’daki katkılarını ve ailevi bağlarını şu sözlerle ifade etti: “Mellink Hanım 1963’te Elmalı’ya geldiğinde babam onları Kaş’a götürmüş. Annem de o dönem hamileymiş. Böylece aramızda bir bağ oluştu. Elmalı’da çalışmalara başlayan hocamız, burada 40 yıl boyunca kaldı. Ben de onun kucağında büyüdüm, aile gibi olduk. Elmalı’ya büyük yardımları oldu.”
Aytulum, Mellink’in küllerini Kızılbel Tümülüsü’ne dökme anını duygusal bir şekilde anlattı. “Kendisi son kez Elmalı’ya geldiğinde felçliydi. ABD’de vasiyetini yazdı ve Elmalı’ya gömülmek istediğini belirtti. Küllerini ben Kızılbel Tümülüsü’ne döktüm” şeklinde konuştu.
Durmuş Altan, Prof. Dr. Mellink’in Elmalı’ya olan katkılarını vurgulayarak, “Kendisi Anadolu arkeolojisine büyük bir sevgi besliyordu. Elmalı’da birçok kazı ve araştırma gerçekleştirdi. Bu eserlerin çoğu bugün Elmalı Müzesi’nde sergilenmektedir” dedi.
Prof. Dr. Mellink’in Elmalı’daki en son ziyaret ettiği yer olan Kızılbel Tümülüsü, yerel özellikler taşıyan ve Likya esintileri barındıran bir alan olarak dikkat çekmektedir. Bu nedenle, Mellink’in bu mekâna küllerinin dökülmesini istemesi, onun Elmalı’ya olan derin sevgisini bir kez daha ortaya koymaktadır.
