Sosyal Güvenlik Kurumu (SGK), her yıl 16 Mayıs’ı kapsayan haftayı Sosyal Güvenlik Haftası olarak kutlamaktadır. Bu yılki etkinlikler için belirlenen slogan ise “Sigorta ile iş güvende, işçi güvende; gelecek güvende” oldu. İstanbul Sosyal Güvenlik İl Müdürü Harun Sertbaş, bu hafta çerçevesinde kayıt dışı istihdam konusuna dikkat çekerek önemli açıklamalarda bulundu.
‘KAYIT DIŞI İSTİHDAM, ÜLKEMİZİN EN ÖNEMLİ SORUNLARI ARASINDA YER ALIYOR’
Kayıt dışı istihdamın ülke için büyük bir sorun oluşturduğunu belirten Sertbaş, “Kayıt dışı istihdam, ülkemizin ve sosyal güvenlik sisteminin en önemli sorunları arasında yer almaktadır. Bu durum, çalışanların Sosyal Güvenlik Kurumuna hiç bildirilmemesi ya da çalışma gün ve ücretlerinin eksik bildirilmesi şeklinde ortaya çıkmaktadır. Sigortasız işçi çalıştırma gibi durumlar, kayıt dışı istihdam olarak değerlendirilmektedir. Çalışanların sigortalı olarak çalıştırılması, anayasal bir hak olduğu gibi, hem çalışanlar hem de işverenler açısından yasal bir zorunluluktur. İşverenlerin sigortasız istihdam sağlama hakkı yoktur ve çalışanların kendi rızalarıyla dahi bu haktan feragat ederek sigortasız çalışmayı talep etmeleri hukuken mümkün değildir. İşverenlerin bu talepleri kabul etmesi, iyi niyetle yapılmış bir uygulama gibi görünse de ciddi yasal ve mali riskler taşımaktadır. İşletmelerin mevzuattan taviz vermemesi son derece önemlidir. Özellikle emekli, dul ve yetim aylığı alanların, sosyal yardım yararlanıcılarının veya bakmakla yükümlü olunan kişi statüsündekilerin hak kaybı yaşamamak adına zaman zaman kayıt dışı çalışmaya eğilim gösterebildiği gözlemlenmektedir. İşverenlerin yasal yükümlülüklerini yerine getirmeleri, ileride karşılaşabilecek ağır idari yaptırımların ve öngörülemeyen mali yüklerin önüne geçilmesi açısından kritik bir öneme sahiptir.” dedi.
‘HEM ÇALIŞANLAR HEM İŞVERENLER HEM DE DEVLET AÇISINDAN CİDDİ SONUÇLAR DOĞURMAKTADIR’
Kayıt dışı istihdamın neden olduğu olumsuz sonuçlara dikkat çeken Sertbaş, “Kayıt dışı istihdam, toplumun sosyal ve ekonomik değerleri üzerinde çok yönlü olumsuz etkilere yol açmakta; hem çalışanlar hem işverenler hem de devlet açısından ciddi sonuçlar doğurmaktadır. Kayıt dışı çalışan bir kişi, emeklilik hakkından mahrum kalmakta, olası bir iş göremezlik durumunda malullük aylığına hak kazanamamaktadır. Vefat durumunda geride bıraktığı ailesi, ölüm aylığı güvencesinden yoksun kalmakta; beklenmedik iş kayıplarında işsizlik sigortasından faydalanamamaktadır. Ayrıca, sağlık hizmetlerinden yararlanma hakkını riske atarak, Genel Sağlık Sigortası (GSS) primlerini kendi bütçesinden ödemek zorunda kalmaktadır. Kayıt dışı istihdam, bireyleri yalnızca sosyal güvenlik şemsiyesinden değil, aynı zamanda iş mevzuatının sağladığı temel güvencelerden de koparmaktadır. Bu durumda çalışanlar, kıdem ve ihbar tazminatı, yıllık ücretli izin, hafta tatili ve analık izni gibi en temel haklardan mahrum kalmakta ve kayıtlı istihdamın sağladığı adil ücret standartlarının gerisinde çalışmaya zorlanmaktadır.” şeklinde konuştu.
‘SOSYAL GÜVENLİK UYGULAMALARINDA ASIL AMAÇ CEZALANDIRMAK DEĞİL’
Sertbaş, sosyal güvenlik uygulamalarında cezalandırma yerine rehberlik odaklı bir yaklaşımın benimsenmesi gerektiğine vurgu yaptı. “Sosyal güvenlik uygulamalarında asıl amaç, işletmelerin sürdürülebilir ve güvenli bir zeminde büyümesini desteklemektir. Kayıt dışı istihdam, işletmeleri telafisi güç mali risklere sürüklemekte, yüksek idari para cezaları, prim teşviklerinin iptali ve olası iş kazalarında ağır yasal yükümlülüklerle karşı karşıya bırakmaktadır. İşverenlerin, bu tür riskleri almak yerine sunulan istihdam teşviklerinden faydalanarak güvenli bir büyüme yolunu tercih etmeleri önemlidir. Ayrıca, kayıt dışı istihdamın makroekonomik ve toplumsal ölçekte oluşturduğu olumsuz etkiler arasında haksız rekabet, piyasa dengesinin bozulması ve ekonomik verilerin güvenilirliğinin zedelenmesi gibi durumlar da bulunmaktadır.” ifadelerini kullandı.
ÜCRET ÖDEMELERİNDE BANKA KANALI ZORUNLULUĞU VE ŞEFFAFLIK
Ücret ödemelerinin banka kanalıyla yapılmasının önemine değinen Sertbaş, “Çalışma hayatında şeffaflığın sağlanması, çalışan haklarının güvence altına alınması ve olası uyuşmazlıkların önüne geçilmesi amacıyla, ücret ödemelerinin banka aracılığıyla gerçekleştirilmesi büyük bir gereklilik haline gelmiştir. Türkiye genelinde 3 ve daha fazla işçi istihdam eden işletmelerde, işçilere yapılan tüm ödemelerin, yasal kesintiler düşüldükten sonra kalan net tutarının bankalar aracılığıyla yapılması zorunludur. Bu yükümlülüğe uyulmaması durumunda, işletmeler her bir çalışan ve her ay için ayrı ayrı idari para cezaları ile karşılaşmaktadır. Kayıtlı istihdam, sadece yasal bir zorunluluk değil; ülkemizin geleceği, çocuklarımızın yarınları ve işletmelerimizin sürdürülebilirliği için yapılacak en büyük yatırımdır. Sosyal Güvenlik Haftası kapsamında tüm tarafları bu ortak sorumluluğa sahip çıkmaya davet ediyoruz.” şeklinde sözlerini tamamladı.
