Türkiye’de Sıfır Atık Hareketi çerçevesinde uygulamaya konulan DOA sistemi, Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı’na bağlı Türkiye Çevre Ajansı (TÜÇA) tarafından yürütülmektedir. Bu sistem, 1 Temmuz 2026 tarihinden itibaren ülke genelinde faaliyete geçecek. Piyasadaki plastik, cam ve alüminyum içecek ambalajlarının depozito kapsamına alınmasıyla, bu ambalajların kontrollü ve sürdürülebilir bir şekilde ekonomiye kazandırılması amaçlanıyor. Uygulamanın ülke genelinde yaygınlaşmasıyla birlikte, yıllık 30 milyar TL tutarında bir ekonomik katkı sağlanması bekleniyor.
1 Temmuz 2026 tarihinden itibaren ‘DOA’ logolu içeceklerin satışı yapılan marketler, bakkallar, büfeler, oteller, restoranlar ve kafeler depozito iade noktası olarak hizmet verecek. İşletmeler, bu sistem aracılığıyla operatörlerle yaptıkları anlaşmalar sayesinde teşvik bedeli alacak ve iade için gelen müşterilerle artan müşteri trafiği ile ek gelir elde etme fırsatı yakalayacak. Alışveriş merkezleri, havalimanları ve hastaneler de bu iade noktaları arasında yer alabilecek. Depozito sistemine katılmak isteyen işletmelerin, 1 Temmuz öncesinde ‘dbys.gov.tr’ web sitesi üzerinden Depozito Bilgi Yönetim Sistemi’ne (DBYS) kayıt yaptırmaları ve iade süreçlerini yürütecek yetkili operatörlerden birini seçmeleri gerekmektedir.
‘GERİ DÖNÜŞÜM SEFERBERLİĞİ BAŞLATIYORUZ’
TÜÇA Başkanı Nurullah Öztürk, konu ile ilgili yaptığı yazılı açıklamada, sistemin ‘at-kurtul’ alışkanlığının yerini zamanla iade ve geri kazanım odaklı yeni bir tüketim davranışının almasına yardımcı olacağını ifade etti. Öztürk, Türkiye genelinde her yıl yaklaşık 25 milyar ambalajın geri dönüşüm zincirine dahil edilmesiyle birlikte çevre kirliliğinin sokaklardan sahillere, ormanlardan kırsal alanlara kadar azalmasının beklendiğini belirtti.
Nurullah Öztürk, açıklamasında şu ifadeleri kullandı:
“DOA ile Türkiye genelinde güçlü bir geri dönüşüm seferberliği başlatıyoruz. Ambalajlı içecek satışı yapan işletmelerimiz, bu sistemin sahadaki en önemli paydaşları olacak. Market, bakkal, büfe, otel, restoran ve kafelerimizin Depozito Bilgi Yönetim Sistemi’ne kayıtlarını tamamlayarak sisteme katılmaları, ambalajların doğru bir şekilde toplanıp geri dönüşüme kazandırılması açısından kritik önem taşımaktadır. Tüm işletmelerimizi, çevresel hedeflerimize ulaşmak ve döngüsel ekonomiyi güçlendirmek amacıyla bu dönüşümün bir parçası olmaya davet ediyoruz.”
DOA SİSTEMİ NASIL İŞLEYECEK
Türkiye’de 2025 yılı itibarıyla kademeli olarak devreye alınacak olan DOA uygulaması, üretimden geri dönüşüme kadar olan sürecin dijital olarak izlenebildiği, dünyaya örnek teşkil edecek entegre bir model sunmayı hedefliyor. Sistem, döngüsel ekonomi anlayışının önemli bir parçası olarak atıkların doğaya karışmasını önlemeyi, ambalajların yeniden ekonomiye kazandırılmasını ve doğal kaynak kullanımını azaltmayı amaçlıyor.
Sistemin sahada işleyişi, satış noktalarında kurulacak iade altyapısı üzerinden gerçekleştirilecek. İşletmeler, öncelikle DBYS’ye kayıt yaptırarak yetkili operatörlerden birini seçecek. Büyük mağazalar ile zincir mağazalarda Depozito İade Makinesi (DİM) kurulumu zorunlu olacakken, diğer işletmelere ambalaj kaydı için el terminalleri, depolama için şeffaf poşetler ve barkodlu klipsler, seçtikleri operatörler tarafından ücretsiz sunulacak. HOREKA (otel, restoran ve kafe) işletmeleri, kendi bünyelerinde tüketilen içecek ambalajlarını biriktirerek seçtikleri operatöre teslim edecekler.
İşletmelerde toplanan ambalajlar, operatörler tarafından düzenli olarak toplanarak sayma ve doğrulama merkezlerine iletilecek; ardından geri dönüşüm tesislerinde işlenerek yeniden ham madde haline dönüştürülecek. Bu sistemde, tüketiciler ambalaj iade bedellerini ‘DOA’ logolu ambalajları iade noktalarına veya depozito iade makinelerine teslim ederek alabilecekler. DOA mobil uygulaması üzerinden kullanıcı hesaplarına aktarılan ambalaj iade bedelleri, banka hesabına transfer edilebilecek, ATM’den çekilebilecek veya alışverişlerde kullanılabilecektir.
EN TEKNOLOJİK SİSTEMİ TÜRKİYE KURDU
Depozito yönetim sistemleri, çevre bilincinin artmasıyla dünya genelinde hızla yaygınlaşmaktadır. Bugün 20’den fazla ülkede uygulanan bu sistemlerin, 2026 itibarıyla 70 ülke veya eyalette yaklaşık 750 milyon kişiye ulaşması bekleniyor. Türkiye de bu dönüşümde güçlü bir adım atarak, hayata geçirdiği uçtan uca dijital altyapısı ile uluslararası ölçekte örnek teşkil eden bir model oluşturmayı amaçlamaktadır.
