Türkiye, antibiyotiklerin yanlış ve kontrolsüz kullanımından kaynaklanan antimikrobiyal direnç tehdidine karşı önemli bir adım atarak, ‘Antimikrobiyal Direnç ile Mücadele Ulusal Eylem Planı’nı uygulamaya koydu. Dünya Sağlık Örgütü (DSÖ) tarafından ‘sessiz pandemi’ olarak adlandırılan antimikrobiyal direnç, her yıl milyonlarca insanın hayatını tehlikeye atıyor. Bu bağlamda, 2026-2030 yıllarını kapsayan plan, Sağlık Bakanlığı’nın ‘Sağlıklı Türkiye Yüzyılı’ vizyonu çerçevesinde hayata geçirildi. Planın amacı, antibiyotiklerin akılcı kullanımını yaygınlaştırmak, gereksiz kullanımını azaltmak ve dirençli mikropların yol açtığı enfeksiyonları önlemektir. Sağlık Bakanlığı’nın koordinasyonunda, Tarım ve Orman Bakanlığı ile Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı’nın katkılarıyla hazırlanan bu eylem planı, antimikrobiyal direnç ve antibiyotik tüketimi üzerinde sürveyans sistemlerinin güçlendirilmesi, enfeksiyonların önlenmesi, akılcı kullanımın yaygınlaştırılması ve çevresel etkilerin azaltılması hedefleri doğrultusunda şekillendirilmiştir. Plan, 9 hedef ve 24 stratejiden oluşmakta olup, Ar-Ge çalışmalarının teşvik edilmesi, toplum ve sağlık çalışanlarında farkındalığın artırılması ve antimikrobiyal dirençle mücadelede sürdürülebilir bir ulusal politika oluşturulmasını amaçlamaktadır. Türkiye, tedavi alanında önemli bir ilerleme kaydetmesine rağmen, direnç kazanmış mikroplar nedeniyle hasta kayıplarını önlemek amacıyla bu ulusal eylem planını hayata geçirmiştir; bu plan, insan, hayvan ve çevre sağlığını bütüncül bir şekilde ele alan ‘tek sağlık’ yaklaşımını benimsemektedir.
‘ANTİBİYOTİKLER AŞIDAN SONRA EN ÖNEMLİ TIBBİ GELİŞMEDİR’
Sağlık Bakanlığı Sağlığın Geliştirilmesi Genel Müdürü Doç. Dr. Muhammed Atak, eylem planı hakkında Antalya Olay’ya açıklamalarda bulunarak, antibiyotiklerin insan sağlığındaki önemini vurguladı. 1928 yılında penisilinin keşfiyle antibiyotiklerin hayatımıza girdiğini belirten Dr. Atak, “Antimikrobiyal dediğimiz bakteri, virüs, parazit ve mantar gibi etkenlerin insanlarda hastalık yarattığını biliyoruz. Antibiyotikler, bu mikropları, özellikle bakterileri öldüren ve baskılayan en önemli silahlarımızdan biridir. Keşfiyle beraber milyonlarca insanın hayatını kurtaran antibiyotikler, enfeksiyon ve bulaşıcı hastalıklarla mücadelede önemli bir rol oynamaktadır. Antibiyotiklerin olmaması, basit enfeksiyonlar nedeniyle insanların hayatını kaybetmesine yol açıyordu. Cerrahi işlemler ve organ nakilleri antibiyotikler sayesinde mümkün hale geldi. Bu nedenle antibiyotikler, aşıdan sonraki en önemli tıbbi gelişmeler arasında yer alıyor” dedi.
‘ANTİMİKROBİYAL DİRENÇ ÇOK YAVAŞ VE SİNSİ GELİŞİYOR’
Antimikrobiyal direncin, mikroplara karşı geliştirilen antibiyotiklerin etkisiz hale gelmesi durumu olduğunu ifade eden Doç. Dr. Atak, “Antibiyotiği verdiğinizde, belirli bir süre sonra mikrop ölmeyi bırakıyor ve antibiyotikler etkisiz hale geliyor. Bunun sebebi, mikropların yoğun antimikrobiyal tedaviye maruz kaldıkça yapılarında değişiklikler yaparak direnç geliştirmesidir. Aşırı ve kontrolsüz antibiyotik kullanımı, mikropların adaptasyonuna yol açmaktadır. Antimikrobiyal direnç, çok yavaş ve sinsice gelişiyor. Uygun kullanım ve gerekli önlemler alınmadığında, birçok enfeksiyonun kaynağı haline gelebiliyor. Basit enfeksiyonlar bile direnç kazandığında ciddi hastalıklara veya ölüme yol açabilir. DSÖ verilerine göre, 2019 yılında antimikrobiyal dirençle ilişkili yaklaşık 5 milyon kişi hayatını kaybetti ve bu sayının 2050 yılına kadar yılda 10 milyonun üzerine çıkması bekleniyor. DSÖ, bu durumu sessiz bir pandemi olarak değerlendiriyor ve halk sağlığı açısından en önemli krizlerden biri olarak önceliklendiriyor. Türkiye’de de son yıllarda antibiyotiklerin yanlış ve gereksiz kullanımı nedeniyle antimikrobiyal dirençle mücadelede yeni adımlar atılması gerektiği ortaya çıktı” şeklinde konuştu.
‘HASTALARIMIZI, DİRENÇ KAZANMIŞ MİKROPLAR YÜZÜNDEN KAYBETMEK İSTEMİYORUZ’
Doç. Dr. Atak, toplumda gereksiz antibiyotik kullanımını engellemeyi hedeflediklerini belirterek, antibiyotik kullanımının sadece insanda değil, hayvancılık ve bitkilerde de önemli olduğunu vurguladı. “Hastalarımızı, mücadele edemediğimiz direnç kazanmış mikroplar yüzünden kaybetmek istemiyoruz. Bu alanlardaki aşırı kullanım da ciddi bir tehdit oluşturuyor. Antibiyotikler, milyonlarca insanın hayatını kurtaran değerli bir tıbbi buluştur. Bu nedenle akıllıca ve sorumlu bir şekilde kullanılmaları büyük önem taşıyor. Eylem planı kapsamında, araştırma ve geliştirme çalışmaları Türkiye Sağlık Enstitüleri Başkanlığı (TÜSEB) koordinasyonunda gerçekleştirilecek. Antimikrobiyal direnci azaltmaya yönelik bilimsel araştırmalar desteklenecek. Vatandaşlarımızdan beklentimiz, gerekli olmadıkça doktorlarından antibiyotik talep etmem
